Αλλεργική ρινίτιδα και ιώσεις. Δύσκολη αλληλεπίδραση, πολλοί τρόποι αντιμετώπισης

Οι αλλεργίες τελευταία εμφανίζουν δραματική αύξηση στη συχνότητά τους. Πρόκειται ουσιαστικά για υπερβολική αντίδραση του οργανισμού σε κατά τ’άλλα αθώα ερεθίσματα, τα αλλεργιογόνα. Ανάλογα με τη χρονική έκθεση σε αυτά, οι αλλεργικές εκδηλώσεις μπορεί να είναι ολοετείς ή εποχικές˙ η άνοιξη, για παράδειγμα, σηματοδοτεί για πολύ κόσμο την εμφάνιση αλλεργικών συμπτωμάτων. Αυτά μπορεί να αφορούν στη μύτη (ρινίτιδα) που εκδηλώνεται με καταρροή, πταρμούς, φαγούρα ή μπούκωμα και τα μάτια (επιπεφυκίτιδα) με δακρύρροια και ερυθρότητα των βλεφάρων. Σε πολλές περιπτώσεις επηρεάζεται και το κατώτερο αναπνευστικό. Τότε πρόκειται για άσθμα που συνήθως εκδηλώνεται ως βήχας, σφύριγμα ή/και δύσπνοια. Ειδικά στα παιδιά, ο βήχας μετά από έντονη σωματική προσπάθεια, γέλιο/κλάμα ή ακόμα και όταν βρεθούν σε χώρο με έντονες οσμές, αποτελεί ένδειξη αλλεργικής φλεγμονής του αναπνευστικού.

Στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι περίπου 1 στους 5 ανθρώπους (παιδιά και ενήλικες) έχουν αλλεργική ρινίτιδα με βαρύτητα που κυμαίνεται από ήπια και παροδική έως βαρειά και μακροχρόνια. Ειδικά στη δεύτερη περίπτωση ο ύπνος είναι κακός, η παραγωγικότητα στη δουλειά ή το σχολείο μειώνεται, χάνονται ημέρες από την εργασία και η λήψη φαρμάκων γίνεται απαραίτητη.

Από την άλλη πλευρά, οι ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού προσβάλλουν όλον τον πληθυσμό σε περιόδους που ευνοούν την ανάπτυξη και μετάδοσή τους όπως είναι το φθινόπωρο (γνωστό ως η «επιδημία του Σεπτεμβρίου») αλλά και την άνοιξη. Στα παιδιά, η έναρξη του παιδικού σταθμού συμπίπτει με την έναρξη ρινίτιδας που πολλές φορές καταλήγει σε έντονα συμπτώματα από το στήθος που χαρακτηρίζονται ως άσθμα, βρογχίτιδα, σπαστική βρογχίτιδα κ.ά. Πρόκειται ουσιαστικά για μεταλοιμώδη συμπτώματα που οφείλονται στην ανωριμότητα του αναπνευστικού και ανοσοποιητικού συστήματος του παιδιού – με την πάροδο των ετών, όταν δεν υπάρχει αλλεργικό υπόστρωμα όπως περιγράφεται παρακάτω, υποχωρούν και τελικά εξαλείφονται πλήρως.

Εξαιτίας πολλές φορές των κοινών συμπτωμάτων, η διαφοροποίηση αν αυτά είναι αλλεργικά ή απότοκα ίωσης είναι πολλές φορές δύσκολη χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το ένα αποκλείει το άλλο: αντίθετα! Η αλλεργική κατάσταση θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως υπόστρωμα, ως προδιάθεση η οποία, όταν έρθει η ίωση, συνεπάγεται ενδεχόμενα βαρύτερη κλινική εικόνα.  Έτσι, λόγω της ιδιαιτερότητας του ανοσοποιητικού συστήματος των αλλεργικών, οι ιώσεις στα παιδιά είναι επαναλαμβανόμενες, διαρκούν περισσότερο και χρειάζονται μακροχρόνιες αγωγές με εισπνεόμενα φάρμακα για την ύφεσή τους – σε πολλές περιπτώσεις κρίνεται αναγκαία η προφύλαξή με συνεχή αγωγή. Η συσχέτιση της αλλεργικής ρινίτιδας με συμπτώματα από τους πνεύμονες είναι σαφής και οφείλεται στο ότι τα δύο όργανα (μύτη και πνεύμονες) συμπεριφέρονται ως ένα ενιαίο όργανο.

Η αντιμετώπιση της αλλεργικής ρινίτιδας, έχει τρεις άξονες:

  1. Απομάκρυνση του αλλεργιογόνου από το όργανο στόχο του (κυρίως ο βλεννογόνος της μύτης). Αυτό γίνεται με τον περιορισμό της έκθεσης του ασθενούς σε αυτό, π.χ. τη μικρότερη έκθεση σε γύρεις κατά την περίοδο ανθοφορίας των φυτών, τη μείωση των ακάρεων της οικιακής σκόνης, την απομάκρυνση από τη γάτα ή το σκύλο. Αν και η προσέγγιση αυτή είναι η αποτελεσματικότερη (αλλεργία δεν υπάρχει αν δεν υπάρχει αλλεργιογόνο!) δεν είναι σχεδόν ποτέ ρεαλιστική… Αντίθετα, ο καθαρισμός του βλεννογόνου με τη χρήση ρινοπλύσεων με ειδικά προϊόντα όπως είναι το θαλασσινό νερό βοηθάει εξαιρετικά τόσο στις αλλεργικές όσο και τις ιογενείς καταστάσεις. Τελευταία μάλιστα γίνεται προσπάθεια πιο «φαρμακολογικής» προσέγγισης της συγκεκριμένης μεθόδου με προϊόντα που χρησιμοποιούν υπέρτονα διαλύματα ή/και είναι εμπλουτισμένα με ουσίες που έχουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες.
  2. Συμπτωματική αγωγή. Αρκετές κατηγορίες φαρμάκων αντιμετωπίζουν με επιτυχία τα αλλεργικά συμπτώματα – δύο είναι οι σημαντικότερες: τα αντιισταμινικά που λαμβάνονται, κυρίως, από το στόμα και τα ρινικά spray που περιέχουν κορτιζόνη. Πρόκειται για αγωγή που, όταν λαμβάνεται ορθά, είναι εξαιρετικά αποτελεσματική και χωρίς παρενέργειες. Το τελευταίο τονίζεται ιδιαίτερα: η χρήση κορτιζόνης με ρινικό ψεκασμό δεν έχει συστηματική δράση, δε χρειάζεται διαιτητικές ή άλλες παρεμβάσεις και μπορεί να γίνει για μεγάλα χρονικά διαστήματα ακόμα και σε μικρές ηλικίες! Το μειονέκτημα της συμπτωματικής αγωγής είναι μόνον αυτό: ότι είναι συμπτωματική, αντιμετωπίζει τα συμπτώματα και όχι τα αιτία της αλλεργίας
  3. Αυτό γίνεται με την ανοσοθεραπεία. Μέσω της ανοσοθεραπείας ο ασθενής παύει να είναι αλλεργικός, χρειάζεται λιγότερα έως καθόλου φάρμακα και, κυρίως, ανακόπτει την εξέλιξη της ρινίτιδάς του προς άσθμα. Με την προσέγγιση αυτή,το ανοσοποιητικό επαναπρογραμματίζεται προς το «φυσιολογικό», παύει να αντιμετωπίζει ως κάτι «κακό» τα αλλεργιογόνα. Υπάρχουν δύο μορφές ανοσοθεραπείας: η υπογλώσσια και η υποδόρια. Στην πρώτη χορηγούνται σταγόνες κάτω από τη γλώσσα καθημερινά, στην υποδόρια γίνεται ένας εμβολιασμός κάθε μήνα – αυτά διαρκούν 3-5 χρόνια προκειμένου να υπάρχει έως και ισόβια απαλλαγή και προστασία. Δυστυχώς, όμως, δεν είναι όλοι οι ασθενείς κατάλληλοι υποψήφιοι για ανοσοθεραπεία: χρειάζεται ειδικός έλεγχος και αυξημένη εμπειρία πριν αποφασισθεί αν μπορεί ο ασθενής να υποβληθεί σε αυτή, με ποιο κάθε φορά σκεύασμα, με ποια μορφή κ.λπ.

Συμπερασματικά, οι αλλεργίες του αναπνευστικού, είτε από μόνες τους, είτε σε συνδυασμό με τις αναπόφευκτες ίωσεις, προβληματίζουν τόσο τους ενήλικες όσο και τον παιδιατρικό πληθυσμό. Οι τρόποι αντιμετώπισης είναι πολύπλευροι και με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Αν όμως συνδυαστούν ορθά, εξασφαλίζουν καλύτερη ποιότητα ζωής για τον ασθενή που πάσχει, τώρα αλλά και για το μέλλον.

 

Το παραπάνω κείμενο αναρτήθηκε στο site TFM.gr.

Dr. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΗΤΣΙΑΣ MD, PhD
Ηρώδου Αττικού 1, Πλατεία Δούρου
Χαλάνδρι | Τηλ: 210 6818110
Καλαβρύτων 29,
Τρίπολη | Τηλ: 2710 239079
Αλλεργιολόγος Παίδων & Ενηλίκων
Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών
Διπλωματούχος Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Αλλεργιολογίας
& Κλινικής Ανοσολογίας [EAACI]
Επιστημονικός Συνεργάτης Νοσοκομείου
Παίδων "Π. & Α. Κυριακού"
Εξωτερικός Συνεργάτης Ιδιωτικής
Κλινικής "Μητέρα"
mail: info@mitsias-allergy.gr