Αλλεργικά νοσήματα: Μια μάστιγα της σύγχρονης εποχής που επηρεάζει καθημερινά εκατομμύρια παιδιών και ενηλίκων…

 

Αλλεργιολογια: Μια ειδικοτητα που παρεμβαίνει για να προσφέρει ποιοτητα ζωης!

 

Ποσο εντονο ειναι το προβλημα της αλλεργιας σημερα?

Οπως εχουν δειξει παγκοσμιες μελετες, τα τελευταια χρονια παρατηρουνται αυξητικες τασεις για ολα τα αλλεργικα νοσηματα. Μαλιστα, για την Ελλαδα οι τασεις αυτες φαινεται οτι θα συνεχισουν να ειναι αυξανομενες και στο μελλον. Αυτην τη στιγμη, περιπου 15-25% του πληθυσμου πασχει απο αλλεργικη ρινιτιδα, συμφωνα με την Παγκοσμια Οργανωση Υγειας περισσοτεροι απο 300 εκ. ανθρωποι εχουν ασθμα σε ολον τον κοσμο ενω και τα ποσοστα των τροφικων αλλεργιων συνεχως αυξανουν. Εξ’αλλου, συνεχεια αναγνωριζονται και νεες οντοτητες που εχουν ως βαση τους αλλεργικους μηχανισμους.

 

Που οφειλεται αυτη η αυξηση?

Απαντηση σαφης και ξεκαθαρη δεν υπαρχει. Η θεωρια που επικρατει τελευταια στην επιστημονικη κοινοτητα ειναι αυτη της (ελαφρα παραλλαγμενης) θεωριας της υγειϊνης. Συμφωνα με αυτην, το περιβαλλον στο οποιο μεγαλωνουν πλεον τα παιδια, τουλαχιστον στο Δυτικο κοσμο, χαρακτηριζεται απο συνθηκες οι οποιες αποτρεπουν την επαφη και αλληλεπιδραση των ανθρωπων με μικροοργανισμους και επομενως οδηγουν το ανοσοποιητικο συστημα (το αμυντικο συστημα του οργανισμου) σε υπερβολικες απαντησεις σε κατα τα αλλα αβλαβη στοιχεια. Αυτα ειναι τα αλλεργιογονα οπως οι γυρεις, το τριχωμα των ζωων κ.λπ. Αλλωστε η ετοιμολογια της λεξης αλλεργια ειναι ακριβως αυτη, δηλαδη αλλο– (απο το φυσιολογικο) και –εργο (δραση του οργανισμου).

Επισης, παραγοντες περιβαλλοντικοι οπως η ατμοσφαιρικη ρυπανση (με τη μορφη των σωματιδιακων ατμοσφαιρικων μολυνσεων, της τρυπας του οζοντος κ.λπ.) συμβαλλουν στην εκδηλωση αλλεργικων νοσηματων. Δεν ειναι τυχαιο οτι η Παγκοσμια Οργανωση Υγειας εχει εκδοσει οδηγιες συμφωνα με τις οποιες η κλιματικη αλλαγη συμβαλλει ή ενδεχεται να οδηγησει σε νεες μορφες νοσων μεταξυ των οποιων και αλλεγικων.

 

Υπαρχει κληρονομικοτητα στις αλλεργικες παθησεις?

Κληρονομικοτητα υπο την εννοια της απευθειας μεταδοσης απο τη μητερα στο παιδι, οπως για παραδειγμα μεταδιδεται η μεσογειακη αναιμια, οχι ακομα αναγνωρισμενη καθως ειναι παρα πολλα τα γονιδια που συμμετεχουν στον αλλεργικο μηχανισμο. Αυτο ομως που σαφως υπαρχει ειναι η λεγομενη γενετικη προδιαθεση που σημαινει αυξημενη πιθανοτητα εμφανισης αλλεργιων μεταξυ των μελων της ιδιας οικογενειας. Γι’αυτο και συνολικα λεμε οτι οι αλλεργιες ειναι πολυπαραγοντικα νοσηματα.

 

Ποσο νωρις ενα παιδι μπορει να εμφανισει αλλεργια?

Πολυ νωρις. Απο τον πρωτο κιολας μηνα μπορει να παρουσιασει ατοπικη δερματιτιδα μια παθηση που χαρακτηριζεται απο ξηροτητα του δερματος και εντονη φαγουρα και η οποια χρηζει αμεσης αντιμετωπισης. Κι αυτο γιατι ενα ξηρο δερμα σημαινει ενα μη λειτουργικο δερμα, ενα δερμα που δεν εκπληρωνει τη βασικη του λειτουργια που ειναι ο διαχωρισμος του οργανισμου απο το φυσικο του περιβαλλον. Ετσι το βρεφος απο πολυ νωρις εκτιθεται σε περιβαλλοντικους παραγοντες (αλλεργιογονα) οι οποιοι ωθουν το ανοσοποιητικο συστημα στο να αποκτησει μη φυσιολογικα χαρακτηριστικα (εξ’ου και ο ορος ατοπια, απο το α-τοπος=μη φυσιολογικος), να εμφανιζει ευαισθητοποιησεις και τελικα αλλεργικες εκδηλωσεις.

 

Υποχωρει η ατοπικη δερματιτιδα?

Χρειαζεται σωστη καθοδηγηση, επιμονη στην εφαρμογη των οδηγιων και υπομονη. Στην Ελλαδα επιπλεον το κλιμα ειναι πολυτιμος συμμαχος. Ξερετε τα Ελληνοπουλα ειναι τυχερα σε σχεση με τους Βορειοευρωπαιους γιατι εχουν συμμαχο τον ηλιο στον οποιο θεωρουμε οτι οφειλεται η ηπιοτερης βαρυτητας ατοπικη δερματιτιδα η οποια παρατηρειται στην Ελλαδα. Ωστοσο, αυτο που θα ηθελα να τονισω ειναι η κεντρικη θεση της ατοπικης δερματιτιδας στην αλλεργιολογια των παιδιων καθως, μαζι με το οικογενειακο ιστορικο, αποτελουν τους κυριους παραγοντες κινδυνου για μελλοντικη εμφανιση αλλων αλλεργικων νοσηματων. Εξηγουμαι: στην πορεια και καθως το παιδι μεγαλωνει μπορει να εμφανισει τροφικη αλλεργια (αντιδρασεις κυριως σε γαλα, αυγο, σιτηρα, ξηρους καρπους και βεβαια και σε αλλα τροφιμα) και στην συνεχεια αναπνευστικα αλλεργικα συμπτωματα. Με αλλα λόγια αυτό που πρεπει εμφατικα να γινει κατανοητο ειναι οτι η αλλεργικη νοσος πρεπει να αντιμετωπιζεται ως παθηση ολοκληρου του οργανισμου, ως μια συστηματικη, δηλαδη, νοσος και οχι αποσπασματικα ως παθηση ενος οργανου.

 

Ας τα παρουμε, λοιπον, ενα-ενα. Η τροφικη αλλεργια πως εκδηλωνεται?

Υπαρχουν πολλοι μηχανισμοι. Πρωτα-πρωτα μπορει να επιδεινωσει την ατοπικη δερματιτιδα που λεγαμε. Μπορει δηλαδη ενα νηπιο να εχει ανθεκτικη στη θεραπεια ατοπικη δερματιτιδα εξαιτειας καποιου τροφιμου που δινεται στη διατροφη του. Εξαιρετικά συχνή είναι η αλλεργική πρωκτοκολίτιδα η οποία αφορά στα παιδιά μέχρι ενός έτους και η οποία εκδηλώνεται με αίμα και βλένη στα κόπρανα. Οφείλεται, δε κυρίως στο αγελαδινό γάλα (ακόμα και σε βρέφη που βρίσκονται σε αποκλειστικό θηλασμό). Τέλος, το πιο σημαντικο ομως ειναι οτι μπορει να προκληθει τροφική αλλεργια αμεσου τυπου, οποτε τα συμπτωματα μπορει να ειναι απο απλη κνιδωση (οι γνωστες καντηλες ή πομφοι) μεχρι και αλλεργικο σοκ που ειναι δυνητικα επικινδυνο για τη ζωη.

 

Τι πρεπει να κανει ο γονιος?

Θα πρεπει να επισκεφτει εναν αλλεργιολογο ο οποιος θα αναγνωρισει το πιθανο τροφιμο που προκαλεσε την αντιδραση, θα εκτιμησει τον κινδυνο, θα δωσει οδηγιες αποφυγης (αν χρειαζεται) συγκεκριμενων τροφιμων, θα χορηγησει αγωγη προφυλαξης για εκτακτη αναγκη και θα καταστρωσει πλανο μελλοντικων κινησεων ωστε να εξαντλησει τις πιθανοτητες να ξεπεραστει η αλλεργια.

 

Δηλαδη, ξεπερνιεται η τροφικη αλλεργια?

Το μεγαλυτερο ποσοστο των παιδιων που ειναι αλλεργικα σε συγκεκριμενα τροφιμα με την παροδο των ετων τα ανεχονται, ενω αλλα τροφιμα καθυστερουν περισσοτερο. Υπαρχουν πολλοι τροποι με τους οποιους μπορουμε να αυξησουμε την πιθανοτητα ενα παιδι να ανεχτει στο μελλον τροφες στις οποιες τωρα ειναι αλλεργικο. Αντιθετα για τους ενηλικες τα πραγματα ειναι λιγο πιο δυσκολα καθως η ανοχη επιτυγχανεται λιγοτερο συχνα. Ειναι σημαντικο, ωστοσο, οτι ο αλλεργιολογικος ελεγχος ειναι εκεινος που θα βοηθησει ωστε να αναγνωριστουν  ακριβως τα τροφιμα ή οι ομαδες τροφιμων που ενοχοποιουνται αποφευγοντας ετσι αστοχες διαιτες.

 

Πώς γινεται αυτος ο ελεγχος?

Η προσεγγιση του αλλεργιολογου ειναι πολλαπλη. Περιλαμβανει, δε, κυριως ειδικες εξετασεις αιματος και δερματικες δοκιμασιες. Δραττομαι της ευκαιριας να τονισω ενα σοβαρο λαθος που γινεται συχνα και προκαλει μεγαλη συγχυση στους γονεις και αναστατωση στους ασθενεις. Το να βγει μια εξεταση θετικη, σημαινει οτι το παιδι ή ο ενηλικας ειναι μεν ευαισθητοποιημενος στο τροφιμο (ή οποιοδηποτε αλλο αλλεργιογονικο παραγοντα) αλλα οχι κατα αναγκη αλλεργικος. Για να χαρακτηρισθει δηλαδη αλλεργικος ενας ασθενης χρειαζεται η συνεκτιμηση και πολλων αλλων στοιχειων εκτος μιας θετικης εξετασης.

 

Μας λέτε δηλαδη πως οι εξετασεις δεν ειναι αξιοπιστες?

Δεν ειναι ετσι. Οι εξετασεις, ως εξετασεις ειναι πολυ αξιοπιστες. Ειδικα τα τελευταια χρονια η ερευνα εχει δωσει την δυνατοτητα να γινουν εξαιρετικα εξειδικευμενες εξετασεις που βοηθανε τον αλλεργιολογο να εκτιμησει με ακριβεια το ενοχοποιουμενο αλλεργιογονο, να αποκλεισει μη κλινικα σημαντικες ευαισθητοποιησεις και να δωσει σωστη συμβουλη τοσο αναφορικα με την προγνωση οσο και με τη θεραπεια. Για αυτο μπορουμε να μιλησουμε αργοτερα. Αυτο που τονιζω ειναι οτι χρειαζεται πολυ προσοχη η ερμηνεια των εξετασεων.

 

Αναφερθηκατε πριν στην αναπνευστικη αλλεργια. Σε τι συνισταται?

Μεγαλωνοντας, λοιπον, το αλλεργικο παιδι συνηθως εκει γυρω στα 5-6 χρονια μπορει να αρχισει να εμφανιζει συμπτωματα απο τη μυτη οπως καταρροη, πταρμους, κνησμο ή μπουκωμα. Τοτε ο ελεγχος μπορει να δειξει οτι πασχει απο αλλεργικη ρινιτιδα μια νοσο εξαιρετικα συχνη τοσο στα παιδια οσο και σε ενηλικες. Οπως προειπα, περιπου 1 στους 4 ανθρωπους εμφανιζουν συμπτωματα αλλεργικης ρινιτιδας. Αναλογα, τωρα με το αλλεργιογονο που προκαλει τη συμπτωματολογια, αυτη μπορει να ειναι συνεχης (ολο το χρονο) ή περιοδικη (π.χ. μονο την ανοιξη – η πολυ συχνη και αναγνωρισιμη εαρινη ρινιτιδα), σε εσωτερικους ή εξωτερικους χωρους, στο περιβαλλον εργασιας κ.λπ. Τα συχνοτερα αλλεργιογονα ειναι οι γυρεις φυτων (δεντρων, ζιζανιων κ.λπ.), τα ακαρεα οικιακης σκονης, τα επιθηλια ζωων (π.χ. γατα, σκυλος) και οι μυκητες.

 

Ειναι σοβαρη παθηση η αλλεργικη ρινιτιδα?

Σοβαρη υπο την εννοια οτι απειλειται η ζωη του ασθενους οχι. Θα ελεγα ομως οτι προκειται για εξαιρετικα «υπουλη» νοσο για πολλους λογους: Πρωτον, η καθημερινη ή συχνη παρουσια της μπορει με την παροδο του χρονου να μη γινεται αντιληπτη ή να θεωρειται αμελητεα απο τον ασθενη αλλα η επιδραση στην ποιοτητα ζωης του ειναι σημαντικη. Για παραδειγμα, μπορει να προκαλεσει δυσκολια στον υπνο και εξ αυτης στα παιδια μεχρι και μαθησιακες δυσκολιες, στους δε ενηλικες μειωμενη παραγωγικοτητα, συχνη απουσια απο την εργασια τους κ.ά. Υπάρχουν αναφορές συσχέτισής της μέχρι και με κατάθλιψη. Δεν ειναι τυχαιο οτι συμφωνα με μεγαλη μελετη που εγινε στο εξωτερικο η συνολικη επιδραση της αλλεργικης ρινιτιδας στην ποιοτητα ζωης των ασθενων ηταν μεγαλυτερη απο αυτην του σακχαρωδη διαβητη! Δευτερον, η μη εγκαιρη διαγνωση και, κυριως, η αποσπασματικη ή λανθασμενη αντιμετωπιση της μπορει να οδηγησει στην εμφανιση ασθματος σε μεγαλο ποσοστο των ασθενων – πολυ συχνα αυτες οι δυο νοσοι συνυπαρχουν. Τριτον, η μη αντιμετωπιση της αλλεργικης ρινιτιδας καθιστα πολυ δυσχερη την επιτυχη θεραπευτικη αντιμετωπιση του ασθματος αναγκαζοντας τον ιατρο να χορηγει υψηλες δοσεις φαρμακων που στην ουσια ο ασθενης δεν χρειαζεται.

 

Το ασθμα ειναι αλλεργικο?

Για το συγκεκριμενο θεμα μπορουν να γραφουν βιβλια επι βιβλιων. Μονολεκτικη απαντηση δε μπορει να δοθει κυριως γιατι υπο τη λεξη ασθμα κατηγοριοποιουνται πολλες διαφορετικες κλινικες εικονες (φαινοτυπους τους λεμε οι ιατροι). Αυτο που μπορω να πω ειναι οτι η παρουσια ευαισθητοποιησεων (ατοπιας δηλαδη) αποτελει χαρακτηριστικο της μεγαλης πλειοψηφιας παιδιων με ασθμα και μεγαλου ποσοστου ενηλικων. Αυτο που επισης μπορει να ειπωθει με βεβαιοτητα ειναι οτι βρεφη που εχουν ασθματικα συμπτωματα (σφυριγμα στην αναπνοη, ξηρο παρατεταμενο βηχα κ.α.) χωρις ατοπια το πιθανοτερο ειναι οτι μεγαλωνοντας θα βελτιωνονται και τα συμπτωματα τους θα περιοριζονται. Αντιθετα, βρεφη με ατοπια ειναι πολυ πιθανο να συνεχισουν να εχουν ασθματικα συμπτωματα μεχρι την εφηβεια ή και την ενηλικο ζωη. Συνολικα λοιπον, θα μπορουσα να πω οτι η αλλεργια ειναι, ισως, η σημαντικοτερη παραμετρος του ασθματος.

 

Πολλα παιδια βηχουν ή σφυριζουν, οπως ειπατε, μετα απο αθλητικη δραστηριοτητα π.χ. ποδοσφαιρο ή ποδήλατο. Αυτο ειναι αλλεργια?

Αυτο αποτελει χαρακτηριστικο του ασθματος απο ασκηση και κατ’εξοχην παρατηρειται σε αλλεργικα παιδια και ενηλικες. Ξερετε, ενας αλλεργικος ασθενης (ειτε παιδι, ειτε ενηλικας) θα εκδηλωσει συμπτωματα οχι μονο αν εκτεθει σε γυρη (για παραδειγμα) στην οποια ειναι αλλεργικος αλλα και υπο την επιδραση πολλων ετερογενων παραγοντων οπως ιωσεις (με διαφορα το συχνοτερο αιτιο), ασκηση, εντονες μυρωδιες, σκονη, αλλαγη καιρου κ.λπ.

 

Τι μπορει να κανει ενας αλλεργικος ασθενης? Τί πρέπει να ξέρουν οι γονεις ενός αλλεργικού παιδιού?

Η σφαιρικη ενημερωση γυρω απο την αλλεργικη, γενικα, νοσο ειναι πρωτευον ζητουμενο.

 

Καταρχήν θα πρεπει να πιστοποιηθει η ατοπικη προδιαθεση και να αποδειχθει οτι τα συμπτωματα που εχει ο ασθενης οφειλονται σε καποιο αλλεργικο νοσημα. Επειτα, πρεπει να αποκλεισθει η υπαρξη αλλων νοσηματων που συνυπαρχουν και τα οποια μπορει να διαφευγουν. Τέλος, η προβλεψη, και ιδανικα η αποφυγη, ενδεχομενων μελλοντικων εκδηλωσεων ειναι, κατα τη γνωμη μου, η μεγαλυτερη υπηρεσια που μπορει να προσφερει ο αλλεργιολογος στον ασθενη του.

 

Όσον αφορα στις φαρμακευτικες επιλογες, οι προσεγγισεις ειναι βασικα δυο: Η πρωτη ειναι συμπτωματικη αντιμετωπιση δηλαδη χορηγηση αγωγης για να υποχωρησουν τα συμπτωματα (ειτε αυτα προερχονται απο τη μυτη, ειτε απο τους πνευμονες). Αναλογα με τη βαρυτητα η αγωγη μπορει να ειναι περιοδικη ειτε και χρονια. Τονιζω το «συμπτωματικη» γιατι τα φαρμακα στην περιπτωση αυτη δεν κανουν τιποτα για να αλλαξουν το αλλεργικο καθεστως. Την επομενη φορα που ο ασθενης θα εκτεθει στο ειδικο για αυτον αλλεργιογονο θα εμφανισει συμπτωματα. Η ευπαθεια που του παρεχει το ατοπικο υποστρωμα θα παραμεινει και θα τον καταστησει υποψηφιο για νεες ασθματικες κρισεις στο μελλον. Η δευτερη προσεγγιση ειναι πιο συνθετη. Ονομαζεται ανοσοθεραπεια και οδηγει στην τροποποιηση του ανοσοποιητικου συστηματος με τετοιο τροπο ωστε να μην ειναι αλλεργικος, να ανεχεται δηλαδη την εκθεση στο αλλεργιογονο, να εχει ελαχιστες εως και μηδενικες αναγκες συμπτωματικης αγωγης και να εχει μειωμενες πιθανοτητες ασθματικων κρισεων.

 

Ποσο προσφατη ειναι η ανοσοθεραπεια?

Φετος γιορταζονται απο την παγκοσμια αλλεργιολογικη κοινοτητα τα 100 χρονια απο την πρωτη χορηγηση της! Μεχρι πριν απο καποια χρονια, πολλοι παραγοντες ειχαν συμβαλει στο να μην εδραιωθει ως προσεγγιση οσο θα περιμενε κανεις. Κυριως γιατι η επιτυχημενη ανοσοθεραπευτικη παρεμβαση απαιτει απο τον αλλεργιολογο εξονυχιστικο ελεγχο του ασθενους και των εξειδικευμενων εξετασεων του, εφαρμογη πολλες φορες ειδικων προκλησεων, επιλογη αυτου που θα ωφεληθει απο την ανοσοθεραπεια (προσοχη! δεν ειναι ολοι οι ασθενεις καταλληλοι να τη λαβουν), συνεργασια αλλεργιολογου-ασθενη και κυριως διαθεση απο την πλευρα του ασθενη και της οικογενειας του να την ακολουθησει. Το σημαντικο ειναι οτι, αν πληρουνται οι οροι αυτοι, η αλλεργια μπορει να ιαθει και ετσι να χαρισει στο παιδι ή τον ενηλικα ενα μελλον χωρις αλλεργικα συμπτωματα.

 

Εφαρμόζεται και σε αλλες παθησεις η ανοσοθεραπεια?

Βεβαιοτατα. Κυριο πεδιο εφαρμογης της ειναι η αλλεργια στα υμενοπτερα, δηλαδη τις μελισσες και τις σφηκες. Πολλοι ανθρωποι ειναι εξαιρετικα ευαισθητοι σε νυγμους και οι αντιδρασεις τους πολυ συχνα ειναι δυνητικα απειλητικες για τη ζωη. Μαλιστα υπολογιζεται οτι καθε χρονο υπαρχουν 1 / 2,000,000 πληθυσμου θανατοι, για την Ελλαδα δηλαδη περιπου 5 θανατοι το χρονο. Έτσι, ασθενεις με ιστορικο αλλεργικης αντιδρασης πρεπει να εξετασθουν αμεσα, να βρεθει το υπεύθυνο εντομο και να λαβουν οδηγιες για ενδεχομενο νεο τσιμπημα. Επειδη δε η αντιδραση στην περιπτωση αυτη (αν δηλαδη ξανατσιμπηθει ο ασθενης) κατα 50% ειναι ιδια ή και χειροτερη της προηγουμενης, ασθενεις με ιστορικο βαρειας αντιδρασης επιβαλεται να κανουν ανοσοθεραπεια. Η επιτυχια της, αν εφαρμοσθει σωστα, ειναι μεγαλύτερη από 85-90%.

 

Ανοσοθεραπεια για την αλλεργια σε φαρμακα γινεται?

Ανοσοθεραπεια οχι. Ο αλλεργιολογος ομως σε συνεργασια με το θεραποντα ιατρο μπορει να χορηγησει, με συγκεκριμενα πρωτοκολα, φαρμακα απαραιτητα για την θεραπεια του ασθενους στα οποια αυτος ειναι αλλεργικος. Αναφορικα με τα φαρμακα, παντως, θα ηθελα να πω οτι δυστυχως οι περισσοτερες αντιδρασεις (κυριως σε παιδια) θεωρουνται αλλεργικες χωρις να ειναι. Ετσι αυτα φερουν μεχρι την ενηλικιωση την «ταμπελα» του αλλεργικου, οι γονεις αγχωνονται χωρις λογο και οι ασθενεις στερουνται φαρμακων δυνητικα σημαντικων οταν βρεθουν σε αναγκη. Και εδω, ο αλλεργιολογος ειναι εκεινος που θα δωσει υπευθυνη απαντηση και, αν χρειαζεται, εναλλακτικες λυσεις.

 

Σας ευχαριστώ πολύ.

 

Η συνέντευξη αυτή δημοσιεύθηκε στην on-line εφημερίδα “Βριλησσιώτικα Νέα”.

Dr. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΗΤΣΙΑΣ MD, PhD
Ηρώδου Αττικού 1, Πλατεία Δούρου
Χαλάνδρι | Τηλ: 210 6818110
Καλαβρύτων 29,
Τρίπολη | Τηλ: 2710 239079
Αλλεργιολόγος Παίδων & Ενηλίκων
Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών
Διπλωματούχος Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Αλλεργιολογίας
& Κλινικής Ανοσολογίας [EAACI]
Επιστημονικός Συνεργάτης Νοσοκομείου
Παίδων "Π. & Α. Κυριακού"
Εξωτερικός Συνεργάτης Ιδιωτικής
Κλινικής "Μητέρα"
mail: info@mitsias-allergy.gr